Opštinska strategija povratka
Standard o održivom povratku i pravima zajednica
“Pripadnici svih zajednica moraju biti u mogucnosti da u potpunosti ucestvuju u privrednom, politickom i društvenom životu Kosova, a njihova bezbednost i dobrobit nesme da bude ugrožena zbog njihove etnicke pripadnosti. Sve izbeglice i raseljena lica koja žele da se vrate na Kosovo moraju imati mogucnost da to i ucine bezbedno i dostojanstveno.”
PREGLED
Prema Planu primene standarda, sve su opštine dužne da godišnje izraduju i efikasno sprovode Opštinsku strategiju povratka pocevši od 2004. godine. Svrha Strategije je da opštinama omoguci da preuzmu odgovornost za povratak na nacin sukladan evropskim standardima.
Nasilje od 17-20. marta 2004. godine znacajno je unazadilo process povratka i naglasilo potrebu da povratke treba staviti u okvir veceg konteksta postizanja veceg stupnja zaštite prava svih etnickih zajednica na Kosovu. Opštinska strategija povratka ostaje temelj Plana primene standarda, s obzirom da je sada novi pristup stvaranja tolerantnog okruženja potrebniji nego ikada pre kako bi se stvorila sredina gde su zašticena prava svih zajednica. Opštinska strategija povratka, zato mora da bude deo opšteg pristupa izgradnji tolerantnog i sigurnog okruženja za sve zajednice.
Strategija ce da pruži okvir za aktivnosti Opštinske radne grupe u oblasti povratka, i treba da ukljucuje i šire opštinske ciljeve i konkretne aktivnosti orjentisane na povratak. Strategija ce da omoguci transparentnost i doslednost rada u oblasti povratka, i obuhvatice koordinisanje rada svih tela ukljucenih u process u oblasti povratka. Nadalje, izrada Strategije bice podrška naporima opština da identifikuju potrebe i da dodu do sredstava i tehnicke pomoci posebice ako se uzme u obzir pažnja zajednice donatora usmerena prema povratku i integraciji zajednica.
IZRADA STRATEGIJE
Izrada Strategije treba da bude cvrsto utemeljena u opštini kroz predsednike opštinskih skupština i glavne izvršne službenike koji ce da preuzmu vodecu ulogu. Predsednici opštinskih skupština mogu da za ovu svrhu uspostave specijalizovano vece, Vece opštinske strategije povratka. Tim Vecem bi predsedavao predsednik opštinske skupštine a medu clanovima bi bili glavni izvršni službenik i opštinski službenik za povratak (vidi opis radnih zadataka u prilogu). Kao integralni predstavnici manjinskih zajednica, dodatni podpredsednici i šefovi opštinskih kancelarija za zajednice bice pozvani da ucestvuju. Iako proces izrade strategije treba da vodi predsednik opštinske skupštine, opština može da zatraži podršku i strucnu pomoc UNMIK-a, UNHCR-a i ostalih zainteresovanih organizacija. Opštinski predstavnici UNMIK-a, službenici lokalnih zajednica i Regionalne jedinice za povratak su spermne da aktivno ucestvuju u procesu izrade strategije.
Glavni izvršni službenik treba da preuzme direktnu odgovornost za pripremu opštinske strategije povratka. Prema Planu za primenu standarda mesto Opštinskog službenika za povratak ce da bude uspostavljeno unutar kancelarije glavnog izvršnog službenika u onim opštinama gde je povratak u toku i/ili predviden. U tim opštinama Opštinski službenik za povratak, kao clan veca za opštinsku strategiju povratka pomaže glavnom izvršnom službeniku sa pripremom strategije. Treba voditi racuna da s obzirom da postoji mogucnost da opštinski službenik za povratak ne bude postavljen na to mesto još nekoliko meseci, glavni izvršni službenik treba da bude spreman da ovaj zadatak pomaganja oko pripreme Strategije delegira clanovima osoblja vec zaposlenog u kancelarijama.
Kako bi se obezbedilo da opštinski pristup povratku bude dosledan deo celokupnog pristupa integraciji zajednica, clanovi Veca opštinsku strategiju povratka treba da zatraže mišljenje od postojecih struktura zajednica u njihovoj opštini ukljucujuci veca opština i veca za posredovanje. Kako bi se dalje povecao fokus zajednica, clanovi veca za opštinsku strategiju mogu da saraduju sa centralnim strukturama PIS-a za zajednice ukljucujuci Kancelariju savetnika premijera za oblast zajednica kao i kancelariju medu-ministarskog koordinatora za povratak.
Opštinsku strategiju povratka treba da predstavi predsednik opštinske skupštine (ili glavni opštinski službenik) Opštinskoj radnoj grupi za povratak na odobrenje. Usvojena strategija služi kao okvir za aktivnosti Opštinske radne grupe tokom te godine. Od opštinskih skupština se uglavnom ne ocekuje da imaju direktnu ulogu u izradi strategije, ali mogu da pruže podršku procesu putem usvajanja strategija ili generalnih rezolucija za unapredenje zaštite prava zajednica i njihovog prava na povratak.
Uzimajuci u obzir potrebu za hitnim delovanjem sukladnim Planu primene standarda, preporuka je da opštine otpocnu sa radom na izradi strategija što je pre moguce, i da Opštinske strategije povratka za 2004. budu pripremljene i predstavljene Opštinskoj radnoj grupi za usvajanje do 31. Avgusta. Za 2005. i naredne godine, godišnje strategije treba da budu predstavljene Opštinskim radnim grupama za usvajanje do 31. decembra predhodne godine. Godišnja revizija Strategija treba da se obavi u oktobru, tako da rezultati mogu informativno poslužiti Opštinskoj strategiji povratka za sledecu godinu.
PREDLOŽENE SMERNICE
Sledece smernice i primeri pitanja dati su kao predlog da pomognu opštinama u izradi Opštinske strategije povratka. Nije im namera da budu restriktivni niti opterecavajuci vec da naglase mnoge kljucne oblasti koje trebaju da budu uzete u obzir prilikom izrade Strategije.
Preporuke je da Opštinska strategija povratka bude sastavljena u tekstualnom obliku i da bude podeljena u sledeca cetri poglavlja:
• Trenutacna situacija
• Podrucje interesa
• Izazovi
• Predložene aktivnosti
• Potrebna sredstva
1. deo: Trenutacna situacija
Ovo poglavlje bi dalo pregled trenutacne situacije u opštini u vezi pitanja iz oblasti povratka.
Poglavlje bi na primer moglo da sadrži sveukupan pregled prilika u vezi sa povratkom kao i razinu integrisanja zajednice. Nadalje može da sadržava osvrt na slobodu kretanja, pristup osnovnim službama, kao i ostale pokazatelje trenutacne situacije sa kojima se suocavaju obe postojece zajednice i povratnici. Poglavlje može da ima osvrt na razinu angažmana opštine prema strukturama zajednica i povratku ukljucujuci Opštinske radne grupe, kao i razinu angažiranosti zajednica, povratnika i raseljenih lica u život opštine.
U ovom poglavlju treba da budu navedene aktivne i potencijalne lokacije za povratak, projekti povratka u razradi ili realizaciji, opštinske inicijative podrške povratku, kao i postojece veze sa zajednicom raseljenih lica.
Opštine mogu da zatraže pomoc od UNMIK-a (npr, Pregled povratka u opštine Kancelarije za pitanja povratka i zajednica) i UNHCR-a (npr, mesecne procene povratka) prilikom prikupljanja cinjenica potrebnih za ovo poglavlje.
2. deo: Podrucja interesa
Ovo poglavlje stavlja naglasak na podrucja od interesa za odredenu opštinu u toj godini pružajuci informacije i dajuci pregled ocekivanja u vezi sa povratkom. Za to je potrebno prikupiti informacije i sprovesti analizu na osnovu pokazatelja raseljenosti i pokazatelja povratka.
Identifikovana podrucja interesa mogu na primer da naglase prijašnje, trenutacne i buduce potrebe na mestima povratka, jer ti pokazatelji mogu da predstavljaju opcenite potrebe zajednica. To može da ukljucuje pomoc integrisanju zajednica/povratnika u kljucne sektore zdravstva i obrazovanja, poboljšanje slobode kretanja, obezbedivanje veceg ucešca raseljenih lica/zajednica primatelja/opština u opštinskim radnim grupama i timovima za zadatke, podršku inicijativama meduetnickog dialoga, poboljšanje javnog informisanja u vezi sa povratkom, ukljucenje specijalizovanih opštinskih direkcija u izradu plana i sprovodenje, i poboljšanje veza sa zajednicom raseljenih lica koja je zainteresovana za povratak.
3. deo: Izazovi
Ovaj deo predstavlja pregled predvidenih izazova u oblastima gore navedenih podrucja od interesa.
Identifikovani izazovi mogu da budu npr. Pomanjkanje dialoga izmedu zajednica, zabrinutosti zajednice primatelja u vezi sa povratkom, zabrinutosti raseljanih lica u vezi sa bezbednošcu, nedostatak konsenzusa o povratku medu politickim strankama, postojanje paralelnih struktura, pomanjkanje dostupnosti tacnim informacijama za raseljena lica o zajednici iz koje su došli, pomanjkanje informacija o raseljenima, nedovoljno ucestvovanje opštinskih zvanicnika u opštinskim radnim grupama, informativim posetama i idi-vidi posetama, ili sporo rešavanje zahteva za povrat imovine raseljenih lica.
Treba napomenuti da uslovljavanje povratka tj, uslovljavanje povratka rešavanjem nekih drugih pitanja kao npr. Sudbine nestalih lica ili konacnog statusa, u suprotnosti je sa politikom povratka i osnovnim principima ljudskih prava i nebi trebalo biti navedeno kao prepreka povratku. Ukoliko odredene grupe ljudi u opštini povezuje ovakva pitanja sa povratkom, te grupe kao i njihovi napori treba da budu navedene kao izazovi u ovom poglavlju strategije. U tim slucajevima, napori uloženi u uklanjanje podrške takvom uslovljavanju, kao i razvijanje razumevanja prava na povratak treba da bude ukljuceno u cetvrti deo dole naveden .
4. deo: Predložene aktivnosti
Ovo poglavlje opisuje predložene aktivnosti koje opština treba da preduzme kako bi odgovorila na izazove opisane u predhodnom poglavlju i kako bi pokrenula proces povratka u smeru identifikovanih podrucja interesa.
Predložene aktivnosti mogu npr. da ukljucuju:
• Poboljšanje kvalitete života postojecih zajednica istovremeno sa rešavanjem konkretnih potreba povratnika
• Pomaganje uspostavljanja veza izmedu postojece i povratnicke zajednice
• Davanje zadataka ucestvovanja u osmišljavanju i implementaciji projekata povratka fokalnim grupama u svim opštinama;
• Obezbedivanje ucešca viših viših opštinskih zvanicnika u informativnim i idi-vidi posetama;
• Zakazivanje redovnih opštinskih sastanaka sa zajednicom primatelja kako bi se povisila razina spoznaje i promovisala tolerancija;
• Obucavanje opštinskih voda i voda zajednica o pitanjima zajednica i principima povratka;
• Izrada i sprovodenje projekata rehabilitacije infrastructure koja omogucava pristup mestima gde se zajednice nalaze ili mestima povratka;
• Izrada i sprovodenje projekata zajednickih citavoj zajednici;
• Oformljivanje mesnih ne-vladinih organizacija kako bi se inicirale aktivnosti na dialogu;
• Obezbedivanje prevoda dnevnog reda i zapisnika sa sastanka opštinskih radnih grupa i timova za specijalne zadatke na jezike zajednica i njihovo distribuisanje pre narednog sastanka;
• Potraživanje pomoci od predstavnika centralnih PIS kako bi se ucvrstila podrška za pitanja zajednica i povratak na opštinskom nivou;
• Potraživanje od Ministarstva obrazovanja da finansira projekat izgradnje multi-etnicke škole ili ulaganje napora s ciljem izgradnje obrazovnih objekata finansiranih iz drugih izvora;
• Zahtevanje od Ministarstva zdravstva da proširi usluge postojecih ambulanti kako bi se odgovorilo na potrebe novih povratnika;
• Izrada konkretnih planova u cilju pravednije raspodele izdvojenih sredstava u interesu zajednica.
Za svaku predloženu aktivnost, glavni izvršni službenik dužan je da obezbedi da odgovarajuce direkcije ili opštinske vlasti izrade i sprovode plan u kojem su jasno naznacene kljucne aktivnosti, delegiranje i rokovi sprovodenja. Glavnom izvršnom službeniku oko koordinacije i pracenja zadataka pomaže Opštinski službenik za povratak kada bude imenovan.
5. deo: Potrebna sredstva
Ovo poglavlje treba da identifikuje sredstva potrebna za predložene aktivnosti.
Identifikovane potrebe za sredstvima mogu npr. da se odnose na procene potrebnih sredstava za finansiranje predloženih opštinskih projekata povratka ili na zapošljavanje specijalizovanog osoblja za prevodenje i obuku. Ovo poglavlje takoder može da ukljuci i opštinski plan korištenja sobstvenog budžeta za preduzimanje predloženih aktivnosti, potraživanje drugih izvora sredstava, i/ili reviziju budžeta za sledecu godinu podnesenu Ministarstvu privrede i finansija u vezi sa novo identifikovanim potrebama zajednica i/ili povratnika.
Uobicajena pitanja
Naredna uobicajena pitanja mogu da posluže kao pomoc izradi Opštinske strategije povratka.
Podaci
• Koje podatke opština trenutno ima u vezi sa licima raseljenim iz mesta odakle poticu?
• Koji je uzorak raseljenosti i povratka?
• Koji je omjer povratka u ruralna podrucja u odnosu na urbana ?
• Na koja mesta je izražena želja za povratkom?
• Kakav je kontakt koje ima opštinsko osoblje sa raseljenim licima ili predstavnicima interno raseljenih lica izvan konteksta opštinskih radnih grupa i sastanaka timova za posebne zadatke?
• Kakav je omjer interno raseljenih lica i povratnika prema zajednicama?
• Kakav je omjer organizovanih, pomognutih i spontanih povrataka?
Strukture i process povratka
• Koji opštinski zvanicnici ucestvuju u opštinskim radnim grupama i timovima za posebne zadatke?
• Koja je razina ucešca interno raseljenih lica u opštinskim radnim grupama i timovima za posebne zadatke?
• Koji su dokumenti koji sadrže planove delovanja usvojeni, finansirani i/ili sprovedeni?
• Koji su dokumenti koji sadrže planove delovanja su u izradi?
• Koje su lokacije aktivnog spontanog i organizovanog povratka i koji su projekti povratka u toku u opštini?
• Koja su predvidena mesta povratka?
• Koje ne-vladine organizacije trenutno deluju u oblasti povratka u opštini?
• Koje informacije o povratku su ponudene zajednici primatelja?
Ucestvovanje opštinskog PISa
• Koja je razina ucestvovanja opšinskih zvanicnika u opšinskim radnim grupama?
• Koja su odeljenja i lokalne structure aktivne u promovisanju pomoci povratku?
• Koji su odeljenja odgovorna za pracenje i odgovaranje na potrebe povratnika?
• Koji su opštinski resursi namenjeni podršci povratka?
• Šta su politicke vode poduzeli kako bi promovisali toleranciju i multietnicnost?
• Koje su zajednice i mesta povratka posetili vode vecinske zajednice?
• Da li su opštinski zvanicnici sudelovali u idi-vidi i informativnim posetima?
• Da li su opštinski zvanicnici intervenisali kako bi uklonili prepreke za povratak?
• Da li su opštinski vode javno podržali povratak?
Bezbednost i održivost
• Kakva je situacija u vezi sa slobodom kretanja/ pratnjom za manjinske zajednice i povratnike?
• Kakva je bezbedosna situacija uopšte i da li postoji trend u vezi sa brojem i ozbiljnošcu meduetnickih incidenata?
• Kakava je situacija u vezi sa zaposlenjem i privrednom održivosti?
• Kakava je situacija u vezi sa pristupom zdravstvu, obrazovanju, socijalnom straranju, komunalijama i pravosudu?
• Koliko pripadnika manjina je zaposleno u opštinskim strukturama? Gde i na kojem nivou?
• Da li su dostignuti ciljevi pravednog rasporedivanja finansija?